Trauma in organisaties: als een schok niet wordt verwerkt
Niet alleen mensen kunnen trauma dragen. Ook een bedrijf of organisatie kan een schok doormaken die niet wordt verwerkt. Die blijft dan als spanning in het systeem hangen, en kan uitgroeien tot een traumarespons van een hele organisatie.
Als je een bedrijf ziet als een levend lichaam, met een hartslag, een bloedsomloop en vitale functies, dan is het een kleine stap. Zoals een lichaam ziekteverschijnselen kan hebben, kan een bedrijf ook traumasymptomen hebben.
Wat bedoel ik met trauma?
Hang het niet te veel op aan een psychiatrisch begrip, aan oorlogstrauma of misbruik. Kijk eerst naar het lichaam. Trauma kan een klap op je hoofd zijn. Het kan ook zijn dat je bij het schaatsen keihard op je stuitje valt. Of het is psychologisch.
Al die vormen hebben iets gemeen: er is impact van buitenaf. De muur, de grond of de vuist van een ander komt bij ons naar binnen. Die impact passeert onze grenzen. Dat is het element van trauma dat je ook in organisaties wilt herkennen.
Waar trauma in een bedrijf vandaan komt
Een paar bronnen die ik in de praktijk vaak tegenkom:
- De rol van een founder, of een dominante, patriarchale directeur
- Een dreigend faillissement
- Gedoe of verraad tussen compagnons en zakenpartners
- Massaontslag
- Toxisch leiderschap
- Langdurige conflicten
- Perioden van extreme druk
- Publieke reputatieschade, bijvoorbeeld door een rechtszaak
Ook zwaardere energieën kunnen in een bedrijf zitten. Sterker nog, vaker wel dan niet.
Wat er gebeurt als het niet verwerkt wordt
Als zo’n gebeurtenis niet goed wordt verwerkt, blijft de spanning in het systeem hangen. Wat we dan vaak zien, is dat die spanning om compensatiegedrag of controlegedrag vraagt. We raken met z’n allen verkrampt.
Als je niet oplet, kruipt er een traumarespons in het hele bedrijf. Dat kan tot van alles leiden: een angstcultuur, mensen die zich niet meer uitspreken, conflicten die steeds terugkomen, of controle die knijpt in plaats van ruimte geeft. Lees ook het symptoom is niet het probleem.
Het lastige is dat zo’n respons jarenlang onder water kan blijven. Zolang het niet gezamenlijk wordt gezien als een patroon dat we willen veranderen, blijft het zitten.
Er zorgvuldig naar kijken
Hier moet je zorgvuldig zijn. Niet elke moeilijkheid is trauma, en niet elke ingeving klopt. Maar je kunt er wel altijd voor openstaan dat er pijn in een bedrijf zit, dat er begrenzingen zijn, of problemen in de bodem.
Een paar vragen om mee te beginnen:
- Welke schokken heeft ons bedrijf in zijn geschiedenis doorgemaakt?
- Is daar ooit samen bij stilgestaan, of zijn we gewoon doorgegaan?
- Waar zien we gedrag dat meer op beschermen lijkt dan op ondernemen?
- Wat gebeurt er in mijn eigen lichaam als ik aan die periode terugdenk?
Verder lezen: Stuck? van Philippe Bailleur
Wie zich verder wil verdiepen in trauma in organisaties, raad ik het werk van de Belgische organisatiecoach Philippe Bailleur aan. In Stuck? Dealing with organizational trauma beschrijft hij hoe organisaties vast kunnen lopen door overweldigende gebeurtenissen of door langdurig giftige omstandigheden, en hoe je dat herkent en aanpakt.
Het boek is de Engelse uitgave van zijn Nederlandstalige Trauma in organisaties: herkennen, aanpakken, voorkomen (Lannoo Campus, 2016). Een aanrader voor iedere leider, adviseur of coach die met organisaties werkt.
De leider en het bedrijf
Trauma in een organisatie staat zelden los van de mensen die haar leiden. Er is over het algemeen samenhang tussen hoe de leider zich voelt en hoe het bedrijf zich voelt. Over trauma bij de leider zelf schreef ik eerder: trauma bij leiders en ondernemers. En over trauma dat via families doorwerkt, ook in familiebedrijven: transgenerationeel trauma.
Herken je een onverwerkte schok in jouw organisatie? Lees meer over trauma en oude pijn, over Triunify Corporate, of plan een vrijblijvend strategiegesprek.
Dit artikel is gebaseerd op de Triunify Podcast-aflevering “Het bedrijf als levend systeem”.
